تبلیغات
(ویکی فارسیان قانچی)آموزشی -فرهنگی - اجتماعی - اخلاق در سیره علمی و عملی امام سجاد (ع)
(ویکی فارسیان قانچی)آموزشی -فرهنگی - اجتماعی
سلام به وبلاگ من خوش اومدی امیدوارم خوشت بیاد

اخلاق در سیره علمی و عملی امام سجاد (ع)
نویسنده : محمد پورمنصوری

حقوق و اخلاق در علم و عمل امام (ع)
آموزه های وحیانی قرآن را می توان به سه بخش اصلی دسته بندی كرد. بخشی كه به حوزه های شناختی و معرفتی و بینشی مربوط است و بخشی كه به حوزه های حقوقی تعلق می گیرد و بخشی كه به اصول اخلاقی توجه می دهد.
كلام امامان(ع) و سیره علمی و عملی آنان دربردارنده همه این بخش هاست ولی آن چه در كلام امام سجاد و سیره عملی آن امان همام(ع) به صورت شاخص نمود دارد حوزه های حقوقی و اخلاقی است. حوزه حقوقی بخشی قابل توجه از كلمات آن حضرت را در بر می گیرد و آن حضرت در جای جای كلمات و سخنان خویش می كوشد تا به بیان حقوق هر یك از افراد در حوزه رفتارهای اجتماعی بپردازد تا اشخاص بتوانند با بهره گیری از آن ها رفتارهای جمعی خویش را سامان دهند.
حوزه حقوق بیانگر محدودیت هر یك از اشخاص در زندگی اجتماعی است. اگر اشخاص در زندگی فردی می توانند به هرگونه كه بخواهند عمل و رفتار نمایند و محدودیتی نداشته باشند، در زندگی جمعی می بایست برای دست یابی به اهداف و مقاصد عالی تر بخشی از آزادی های خویش را كنار گذارند.

ویژگی حوزه حقوق

حوزه حقوق، حوزه محدودیت های اجتماعی است كه دربر گیرنده وظایف و مسئولیت ها و تكالیف از سویی و حقوق از سوی دیگر است. هر تكلیفی حقی را ایجاد می كند و هر حقی تكلیف را می زاید. بر این اساس میان تكالیف وحقوق ارتباط تنگاتنگی است كه در فرهنگ قرآنی اسلامی از آن به حقوق و تكالیف و مسئولیت های متقابل یاد می شود.
تلازم میان تكالیف و حقوق در همه آموزه های دستوری و حكمی قرآن و اسلام دیده می شود كه بخش عمده از رساله حقوق امام سجاد(ع) بدان پرداخته است.
حقوق، مجموعه ای از احكام عقلی و عقلایی و شرعی است كه برای ساماندهی مناسبات و ارتباطات میان دو نفر و یا دو گروه و جامعه می پردازد. ریشه و خاستگاه حقوق را می بایست در نهایت در حكم عقل مستقل و یا غیرمستقل یافت؛ از این رو حقوق همواره خاستگاهی عقلی دارد. این درحالی است كه خاستگاه اخلاق را می بایست در عواطف انسانی و احساسات جست. اصول اخلاقی، اولویت اول زندگی به این معنا كه انسان ها برای تنظیم روابط عاطفی و احساسی میان خود نیازمند مجموعه ای هستند كه از آن به اصول اخلاقی و هنجاری یاد می شود. اصول اخلاقی دربر گیرنده مجموعه ای از آموزه های شفاهی و غیرشفاهی است كه پاسخ گوی نیازهای عاطفی و روانی و احساسی بشر است.
اگر حقوق در روابط زن و شوهر بر اطاعت زن از شوهر در قبال وظیفه و تكلیف پرداخت نفقات مادی تأكید می كند، اصول اخلاقی در این حوزه بر احسان و نیكی و ایثار در رفتارها و مناسبات میان آن دو پا می فشارد. این گونه است كه در بسیاری از آیات و روایات در كنار توجه دادن به حقوق، به اصول اخلاقی تاكید می شود و اینكه اصل در روابط میان انسان اصول اخلاقی است مگر آن كه تضادها و اختلافات در ایشان به گونه ای فزاینده رشد كرده باشد كه عاطفه و احساس جایی نداشته باشد كه در آن صورت عقل به عنوان فصل الخطاب وارد می شود تا به اختلافات پایان داده و یا آن را محدود سازد و از افزایش دامنه آن جلوگیری نماید.
در فضایی كه احساسات و عواطف انسانی سرد و یا خشك شده و جایی برای آن باقی نمانده، ناچار حقوق وارد می شود تا به مدیریت و كنترل روابط بپردازد. از این رو حقوق همواره خشك و دارای عدم قابلیت های انعطاف پذیری است. این در حالی است كه اصول اخلاقی همواره انعطاف پذیر و نرم و آسان تر و انسانی تر می نماید.
بسیاری از كسانی كه به اصول حقوق بشر انسان و یا قوانین و تكالیف اسلامی در حوزه روابط اجتماعی توجه می كنند آن راخشك و سخت و غیر انعطاف می یابند و گاه براساس همین قوانین و حقوق سخت است كه برخی قوانین اسلامی را سخت می شمارند در حالی كه اگر این اصول در كنار اصول اخلاقی ملاحظه و تحلیل شود در آن صورت است كه می تواند داوری درست و تمام داشت و فهمید كه اسلام تا چه اندازه دارای توانایی بالای مدیریت جامعه است.
آموزه ها و رفتارها و نگرش های امام سجاد (ع) نیز این گونه است و از ابعاد چندی برخوردار می باشد با این همه امام در حوزه رفتارهای فردی بیش ترین تاكید را بر اصول اخلاقی می گذارد و در حوزه مسایل اجتماعی هر چند كه می كوشد تا اصول اخلاقی را بر حقوقی چیره سازد ولی برای ایجاد جامعه سالم بر حقوق نیز تاكید می ورزد.
به سخن دیگر، هر چند كه حقوق نقش فزاینده ای در تنظیم روابط اجتماعی دارد ولی اصالت در روابط بر اصول اخلاقی است، زیرا انسان پیش از آن كه نیازمند پاسخ گویی به نیازهای عقلی باشد نیازمند پاسخ گویی به نیازهای عاطفی و روانی است.
امام سجاد (ع) بر این باور است كه می بایست حوزه عمل اجتماعی را از حوزه عمل فردی و جمعی جدا ساخت. در حوزه عمل اجتماعی چون حوزه اقتصاد و نظام سیاسی می بایست بر حقوق تاكید كرد و روابط سیاسی هر چند با بهره گیری از اصول اخلاقی می تواند سامان یابد ولی به جهت تضاد بسیار منافع و مصالح و استخدام ها، این حقوق است كه می تواند آن را به سامان و كمال رساند.
این مطلب همان چیزی است كه در كلام امیرمومنان (ع) به شكل تقدم عدل بر احسان از آن سخن به میان آمده است و آن حضرت در روابط اجتماعی عدالت را بر احسان مقدم شمرده و اصالت می بخشد. این در حالی است كه عدل امری حقوقی و عقلی است كه به تنظیم مناسبات اجتماعی میان افراد جوامع می پردازد و احسان امری عاطفی و احساسی است كه بر ایثار و گذشت و حتی نادیده گرفتن حقوق فردی و شخصی و بخشش و بخشیدن تاكید می كند.
در حقیقت در روابط اجتماعی، عدالت به عنوان حقی عقلی می بایست اصالت و حاكمیت یابد و قسط و داد، روابط میان دولت و ملت و یا ملت و ملت را سامان دهد. با این وجود دولت ها به عنوان صاحبان قدرت موظف هستند از اصل اخلاقی شفقت و رافت و مهربانی استفاده كنند و گذشت و عفو را در حق ملت در پیش گیرند تا نوعی تعادل میان قدرت دولت و ضعف ملت ایجاد شود و دولت و ملت هیچ گونه تقابل قدرتی را میان خود و دولت احساس نكنند.

سیره اخلاقی امام سجاد (ع)

امام سجاد (ع) خود در حوزه عمل فردی و شخصی سرمشق اخلاق و گذشت و رفتارهای هنجاری و پسندیده بود. مجموعه ای از گزارش ها و روایات به خوبی نشان می دهد كه آن حضرت همان گونه كه در برابر خداوند زین العابدین و سیدالساجدین بوده در برابر مردم سیدالكرام بوده است. بزرگواری های آن حضرت كه ریشه در اصول اخلاقی و احساسی و عاطفی داشت همان اندازه كه در برابر خداوند وی را به كرنش می كشاند در برابر مردم هم به تواضع و فروتنی وامی داشت.
شیخ مفید و دیگران روایت كرده اند كه مردی از اهل بیت پیامبر(ص) نزد حضرت امام زین العابدین(ع) آمد و در حالی كه آن حضرت در جمعیت نشسته بود به آن جناب ناسزا گفت و دشنام داد.
آن حضرت(ع) در جواب او چیزی نفرمود. پس چون آن مرد برفت با اهل مجلس خود فرمود: شنیدید آن چه را كه این شخص گفت اكنون دوست می دارم كه با من بیایید برویم نزد او تا جواب و پاسخ من از دشنام او را بشنوید.
گفتند: می آییم و ما دوست می داشتیم كه پاسخ او را می دادی.
پس حضرت نعلین خویش را برگرفت و حركت فرمود و می خواند: والكاظمین الغیظ و العافین
عن الناس والله یحب المحسنین، كسانی كه خشم خویش را فرو می خورند و از مردم در می گذرند و عفو می كنند و خدا نیكوكاران را دوست می دارد.
راوی می گوید از خواندن این آیه دانستم آن حضرت به او بد و دشنام نخواهد گفت. پس با امام تا در منزل شخص رفتیم و آن حضرت وی را بخواند و فرمود به او بگویید كه علی بن الحسین(ع) است.
چون آن شخص شنید كه حضرت(ع) آمده است بیرون آمد و مهیا بر آن شد تا با او درگیر شود؛ زیرا شك نداشت كه آمدن آن حضرت برای آن است كه وی را تلافی كند و پاسخ دشنام او را بدهد.
حضرت سجاد(ع) چون او را دید فرمود: ای برادر تو آمدی نزد من و به من چنین و چنان گفتی. پس هرگاه آن چه گفتی از بدی، در من است از خدا می خواهم كه آن را از من بیامرزد و اگر آن چه گفتی در من نیست حق تعالی تو را بیامرزد.
راوی گفت: آن مرد وقتی چنین شنید میان دیدگان آن حضرت را بوسید و گفت آن چه من گفتم در تو نیست و من به این بدی ها و زشتی ها سزاوارترم.
این حدیث به خوبی بیانگر اخلاق قرآنی آن حضرت(ع) است كه در سیره و روش عینی و عملی زندگی آن حضرت نمود یافته است. باآن كه در جمع به آن حضرت(ع) اهانت و دشنام داده می شود، ولی نخست با خودداری و صبر و شكیبایی در برابر آن می كوشد تا پاسخ وی را ندهد و آن گاه می گذرد تا مرد برود و آرام گیرد و آن گاه با همان دوستان و كسانی كه با او بودند به خانه وی می رود و او را به بازگشت و تدبر و تفكر در رفتار خود فرا می خواند. عدم پاسخ گویی آن حضرت(ع) به سبب خشمی بود كه در آن مرد بوده است كه هرگونه پاسخ گویی، او را تحریك می كرد و به درشت گویی بیش تر وامی داشت. از این رو صبر كرد تا مرد برود و از آن جایی كه اهانت در جمع بوده است لازم بود تا به نحوی جمع از پاسخ آن حضرت آگاه شوند و عرض و آبروی خویش را باز خرد. از این رو جماعت را با خویش همراه می سازد تا زمینه هرگونه سوءاستفاده و تفكر سوء را ببندد. امام سجاد این شیوه را در برابر رفتارهای كسانی در پیش می گیرد كه به شخص وی اهانت می كنند و بازتاب آن هرچند گسترده است ولی محدود به خود وی و شخص او می باشد و مرتبط با امور اجتماعی و مدیریت وی نیست. از این رو اصل احسان و گذشت و عفو را به عنوان معیار رفتاری برمی گزیند.

برخورد امام با دشنام گو

صاحب كشف الغمه نقل كرده كه روزی آن حضرت از مسجد بیرون آمد، مردی او را دشنام و ناسزا گفت. غلامان آن حضرت خواستند به او صدمه و ضربه ای برسانند فرمود: او را به حال خود گذارید. پس رو به آن مرد كرد و فرمود: ما ستر عنك من امرنا اكثر؛ كارهای ما كه از تو پوشیده است بیش تر است از آن كه تو بدانی و بگویی.
پس از آن فرمود: آیا تو را نیازی می باشد كه در انجام آن تو را یاری كنیم؟ آن مرد شرمسار شد. پس آن حضرت(ع) كسایی سیاه مربع را كه بر دوش داشتند نزد او افكندند و امر فرمودند كه هزار درهم به او بدهند. پس از آن هر وقت آن مرد حضرت(ع) را می دید می گفت: گواهی می دهم كه تو از فرزندان رسول خدا(ص) هستی.
امام سجاد(ع) با توجه به رفتارهای شخص، دانست كه عصبانیت او از جایی دیگر است و امری دیگر مانند فقرمالی او را به این رفتار وا داشته است كه خشم خود را به این شكل بازتاب می دهد. از این رو امام با پرداخت مالی او را تأمین می كند و ریشه كفرگویی او را می خشكاند.
در جامعه امروز بسیاری از پرسش ها و شبهات و حتی عنادها و دشمنی ها خاستگاه دیگری دارد كه به شكل اهانت به دین و مذهب و افراد و اشخاص خودنمایی می كند. بارها خود و دوستان دیگر دیده اید كه شخصی درباره جبر و اختیار و یا عدالت خدا پرسش و شبهه ای را مطرح می سازد كه اگر به خوبی ریشه یابی شود به خوبی دانسته می شود كه ریشه در شكست عشقی و یا مالی و سرخوردگی از جایی دیگر دارد كه اگر آن برطرف شود هرگونه شبهه و شك نیز برطرف می شود.
در روایت دیگری آمده است كه وقتی جماعتی مهمان آن حضرت بودند یك تن از خادمان وی به سوی ایشان آمد و كبابی از تنور بیرون آورده با سیخ به حضور آن حضرت آورد. ناگهان سیخ كباب از دست او بر سر كودكی از فرزندان آن حضرت كه در زیر نردبان بود، افتاد و او را كشت. آن غلام سخت مضطرب و متحیر ماند.
حضرت به وی فرمود: تو در راه خدا آزادی چون این كار را به عمد نكردی آنگاه دستور داد تا كودك را برای دفن آماده كنند.
این روایت نیز برخورد بزرگوارانه آن حضرت را نسبت به زیردستان و نوكران خویش نشان می دهد. با آن كه او موجبات قتل كودك وی را فراهم آورده بود و حتی در قتل غیر عمد می بایست دیه را پرداخت نماید آن حضرت با پذیرش مشیت و خواست الهی در مرگ كودك از قاتل می گذرد و او را عفو كرده بلكه او را در راه خدا آزاد می كند.
این عبارت نشان می دهد كه غلام با توجه به اخلاق و روحیات امام(ع) می دانست كه مورد خشم ایشان قرار نخواهد گرفت و تنها حالت تحیر به وی دست داده بود كه خبط و خطایی كرده است كه می بایست در برابر آن شرمنده باشد.
بخشش و عفو امام(ع) نمونه كامل از اخلاق عملی و سیره نیك امام(ع) است كه می بایست در زندگی ما مورد توجه و الگوبرداری قرارگیرد. این در حالی است كه ما در خانه نسبت به فرزندان و زن و همسر خویش از چنین گذشتی برخوردار نیستیم و حتی برای كم تر از این اعمال، خشم گرفته و آنان را مورد اذیت و آزار قرارمی دهیم. باشد با بهره گیری از اصول اخلاقی و سیره عملی امامان همام(ع) در مسیر كمالی حركت كنیم و جامعه ای بر پایه نیكی ها و گذشت ها بنیاد گذاریم.
منبع : روزنامه کیهان




نوع مطلب : ویژه اعیاد شعبانیه، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
شنبه 14 مرداد 1396 04:45 ق.ظ
You're so awesome! I do not think I've truly read through anything like that
before. So good to discover someone with some original thoughts on this subject matter.
Really.. many thanks for starting this up. This web
site is one thing that is needed on the web, someone with a bit of originality!
سه شنبه 10 مرداد 1396 12:10 ق.ظ
I need to to thank you for this fantastic read!! I definitely enjoyed every bit of it.

I have got you saved as a favorite to check out new stuff you post…
یکشنبه 20 فروردین 1396 08:30 ب.ظ
Hello there! This is kind of off topic but I need some advice
from an established blog. Is it very difficult to set up your own blog?
I'm not very techincal but I can figure things out pretty quick.
I'm thinking about setting up my own but I'm not sure where
to start. Do you have any points or suggestions? Thanks
جمعه 18 فروردین 1396 04:23 ب.ظ
Attractive component to content. I simply stumbled upon your blog and
in accession capital to assert that I acquire actually loved account your weblog posts.
Anyway I'll be subscribing on your feeds and even I
achievement you get right of entry to consistently fast.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ

روستای فارسیان در 35 کیلومتری جنوب شرق آزادشهر ، در استان گلستان قرار دارد . این روستا در منطقه ای کوهستانی قرار دارد و کوه های سر به فلک کشیده اطراف آن را فرا گرفته اند .

کوهستان پوشیده از جنگل با درختان سرسبز بلوط و افرا چهره ی منطقه را بسیار دیدنی نموده است . وجود چشمه سارهای زلال در فاصله ای بسیار نزدیک به روستا باعث شده است تا در ایام تعطیل از نقاط دور و نزدیک جمعیت کثیری برای گذران اوقات فراغت با خانواده به این منطقه می آیند . روستایی بسیار تمیز و از حیث معماری خانه هایش نوعاً منحصر به فرد .
مدیر وبلاگ : حسن نوروزی
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :